Thương mại tăng mạnh, không gian hợp tác rộng mở

Phát biểu tại Hội thảo “Thị trường Hoa Kỳ 2026: Cơ hội, Thách thức và các Giải pháp đột phá cho Doanh nghiệp Việt Nam” ngày 25/9, ông Hoàng Quang Phòng- Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) khẳng định quan hệ kinh tế, thương mại và đầu tư Việt Nam - Hoa Kỳ đã phát triển mạnh mẽ trong những năm qua, đặc biệt sau khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược toàn diện.

Sau 30 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao, thương mại hai chiều đã tăng trưởng vượt bậc, từ khoảng 450 triệu USD năm 1995 lên 209,5 tỷ USD năm 2025. Hoa Kỳ hiện là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, chiếm khoảng 28 - 30% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Việt Nam đang đứng trước cơ hội, thách thức đòi hỏi giải pháp đột phá cho doanh nghiệp thích ứng chinh phục thị trường Hoa Kỳ còn nhiều dư địa. Ảnh: Internet

Những con số này cho thấy mức độ gắn kết ngày càng sâu giữa hai nền kinh tế. Tuy nhiên, theo đại diện VCCI, Hoa Kỳ cũng là thị trường có tiêu chuẩn cao, hệ thống pháp lý chặt chẽ và yêu cầu ngày càng khắt khe. Do đó, để khai thác hiệu quả thị trường, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế về giá hay năng lực sản xuất mà phải chủ động cập nhật chính sách, hiểu rõ quy định và kiểm soát tốt rủi ro trong giao dịch thương mại.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ “xuất khẩu được hàng” sang phát triển thị trường dài hạn; từ gia công, sản xuất theo đơn hàng sang xây dựng thương hiệu, nâng giá trị gia tăng và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng tại Hoa Kỳ.

Đây cũng là một trong những thông điệp xuyên suốt được ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), chia sẻ tại hội thảo. Theo ông Trần Thanh Hải, quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đã trải qua một chặng đường phát triển rất nhanh, từ bình thường hóa quan hệ ngoại giao năm 1995, ký Hiệp định Thương mại song phương năm 2000, Việt Nam gia nhập WTO năm 2007, nâng cấp quan hệ lên Đối tác toàn diện năm 2013 và Đối tác Chiến lược toàn diện năm 2023.

Quy mô thương mại hai chiều tăng khoảng 465 lần trong 30 năm, cho thấy dư địa hợp tác giữa hai nước còn rất lớn.

Điểm đáng chú ý, theo ông Hải, quan hệ kinh tế Việt Nam - Hoa Kỳ hiện không còn đơn thuần là “Việt Nam bán hàng sang Mỹ”, mà ngày càng gắn với đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng.

Để tận dụng tốt cơ hội thâm nhập thị trường Hoa Kỳ, mục tiêu với doanh nghiệp Việt không chỉ là gia tăng số lượng hàng hóa xuất khẩu mà phải từng bước chuyển từ “Made in Vietnam” theo nghĩa sản xuất tại Việt Nam sang tạo ra “Vietnam Value” trong sản phẩm - từ công nghệ, thiết kế, thương hiệu đến đổi mới sáng tạo.

Ở góc độ cơ quan nhà nước, ông Trần Thanh Hải nhấn mạnh thách thức, cơ hội mở rộng thị trường Hoa Kỳ, không chỉ là vấn đề thuế quan, mà những thách thức ngày càng rõ về chính sách thương mại.

Đáng chú ý, sức ép tái cân bằng thương mại cũng có thể tạo động lực để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu hơn với nguồn công nghệ, thiết bị và nguyên liệu chất lượng cao từ Hoa Kỳ, qua đó nâng cao năng lực sản xuất trong nước.

Chủ động quản trị rủi ro, nâng giá trị để đi xa

Ở góc độ chuyên gia kinh tế, ông An Thế Dũng - nguyên Tham tán Thương mại tại Hoa Kỳ cho rằng, doanh nghiệp đang hoạt động trong một môi trường quốc tế có nhiều biến động, với sự gia tăng của cạnh tranh công nghệ, xu hướng bảo hộ và quá trình dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp Việt Nam khi tiếp cận Hoa Kỳ cần đặc biệt quan tâm 5 nhóm vấn đề gồm hệ thống pháp luật và rủi ro chính sách; tiêu chuẩn chất lượng; nguồn gốc xuất xứ; tập quán kinh doanh và phương thức thanh toán; giải quyết tranh chấp thương mại.

Từ góc độ doanh nghiệp thực tiễn thị trường, bà Hoàng Diệp Trúc, CEO Citizen Pathway cho rằng, quy mô thị trường Hoa Kỳ mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam, không chỉ bởi sức mua mà còn bởi khả năng xây dựng một vị thế kinh doanh trực tiếp tại thị trường.

Đồ họa: Phương Anh

Theo chia sẻ của bà Diệp Trúc, Hoa Kỳ có khoảng 350 triệu dân, sức chi tiêu của người tiêu dùng ở mức rất lớn, trong khi nhu cầu đa dạng từ thực phẩm, nội thất, thời trang đến công nghệ. Đây cũng là những lĩnh vực mà nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã có năng lực sản xuất và kinh nghiệm xuất khẩu.

Điểm đáng chú ý hơn, theo bà Trúc, doanh nghiệp Việt Nam không nhất thiết chỉ dừng ở việc đưa hàng từ Việt Nam sang Hoa Kỳ. Doanh nghiệp có thể tiến thêm một bước bằng việc xây dựng kênh phân phối, phát triển thương hiệu và trực tiếp tiếp cận khách hàng tại thị trường sở tại.

Đây chính là sự thay đổi về cách thức tạo giá trị. Nếu xuất khẩu giúp doanh nghiệp mở rộng đầu ra cho sản phẩm, việc sở hữu thương hiệu, kênh bán hàng và quan hệ trực tiếp với khách hàng có thể giúp doanh nghiệp giữ lại phần giá trị lớn hơn trong toàn bộ chuỗi.

Tuy nhiên, cơ hội này đồng thời đặt ra những yêu cầu hoàn toàn khác với hoạt động xuất khẩu truyền thống.

Theo bà Diệp Trúc, doanh nghiệp muốn mở rộng hoạt động tại Hoa Kỳ có thể lựa chọn nhiều mô hình, từ thành lập doanh nghiệp mới, thiết lập công ty con của doanh nghiệp Việt Nam tại Hoa Kỳ, đến mua lại một doanh nghiệp đang có sẵn khách hàng và doanh thu hoặc nhượng quyền một thương hiệu, hệ thống kinh doanh đã được thiết lập.

Với mỗi mô hình, doanh nghiệp phải tính toán kỹ về cấu trúc pháp lý, địa điểm, người đại diện, địa chỉ kinh doanh, phương thức vận hành và sự hỗ trợ của luật sư doanh nghiệp tại Hoa Kỳ. Nói cách khác, bước chuyển từ “xuất khẩu sang” sang “kinh doanh tại” thị trường Hoa Kỳ đòi hỏi doanh nghiệp thay đổi cả cách tổ chức và quản trị hoạt động.

Cơ hội cũng đến từ sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu. Xu hướng đa dạng hóa sản xuất, trong đó có mô hình “China+1”, tạo thêm dư địa để doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào các chuỗi cung ứng mới.

Song để tận dụng được cơ hội, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào lợi thế về chi phí sản xuất. Năng lực công nghệ, chất lượng, khả năng đáp ứng đơn hàng, tính minh bạch của chuỗi cung ứng và khả năng xây dựng quan hệ lâu dài với đối tác sẽ ngày càng quyết định vị trí của doanh nghiệp.

Về giải pháp, bà Diệp Trúc cho rằng, thị trường Hoa Kỳ đang mở ra hai tầng cơ hội: một là tiếp tục mở rộng xuất khẩu; hai là tiến sâu hơn để sở hữu thương hiệu, kênh phân phối và khách hàng. Nhưng để bước sang tầng thứ hai, doanh nghiệp phải chấp nhận một “cuộc chơi” có yêu cầu cao hơn về pháp lý, quản trị và năng lực vận hành. Đây cũng là điểm chuyển quan trọng từ mục tiêu tăng kim ngạch xuất khẩu sang mục tiêu tăng giá trị mà doanh nghiệp Việt Nam tạo ra và giữ lại.