Sáng 28/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất, nhiệm kỳ khóa XVI để thảo luận, góp ý kiến về một số nội dung trình Quốc hội tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI.

“Bộ lọc chất lượng” cho các dự án luật

Phát biểu khai mạc hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, hội nghị diễn ra vào thời điểm năm 2026, năm đầu triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Nhiều chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới công tác xây dựng, thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: Quang Phúc

Ngay từ đầu nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã xử lý một khối lượng lập pháp rất lớn. Riêng Kỳ họp thứ 2 dự kiến xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật; trong đó nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp.

“Khối lượng lớn, thời gian gấp, nhưng chất lượng không được phép giảm. Càng làm nhanh càng phải chắc; càng sửa nhiều luật, càng phải bảo đảm tính hệ thống; càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực tốt hơn” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Với mong muốn hội nghị lần này thực sự là “bộ lọc chất lượng” trước khi các dự án luật được trình Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội gợi mở 5 vấn đề để các đại biểu tập trung thảo luận.

Trước hết, việc xem xét mỗi dự án luật phải bắt đầu từ chất lượng chính sách, thay vì số lượng điều khoản. Dự án luật cần trả lời rõ đang giải quyết vấn đề gì của thực tiễn, vì sao phải sửa luật, chính sách mới tạo ra giá trị gì, tác động đến ai, chi phí tuân thủ ra sao, nguồn lực thực hiện ở đâu và ai chịu trách nhiệm đến cùng. Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu tập trung vào những chính sách còn ý kiến khác nhau, những vấn đề tác động lớn đến người dân, doanh nghiệp và những cơ chế mới chưa được kiểm nghiệm đầy đủ.

Vấn đề thứ hai là thể hiện thực chất tư duy lập pháp mới. Theo Chủ tịch Quốc hội, luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền Quốc hội, có tính nguyên tắc, ổn định; những vấn đề thường xuyên biến động thì giao đúng thẩm quyền để bảo đảm linh hoạt trong điều hành. Tuy nhiên, “phân định giữa lập pháp và lập quy không có nghĩa là chuyển phần khó xuống nghị định, thông tư”. Những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong luật.

Tinh thần đặt ra là luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm rõ hơn; ổn định hơn mà vẫn đủ khả năng thích ứng với thực tiễn. “Pháp luật phải theo kịp cuộc sống, nhưng theo kịp không có nghĩa là chạy theo cuộc sống bằng việc sửa luật liên tục” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng điều hành phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Thứ ba, cần làm luật trong tư duy hệ thống. Khi nhiều dự án có quan hệ chặt chẽ cùng được xem xét tại một kỳ họp, việc hoàn thiện từng luật riêng lẻ là chưa đủ. Chủ tịch Quốc hội đề nghị rà soát kỹ sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực. Không để việc gỡ điểm nghẽn ở luật này lại tạo điểm nghẽn ở luật khác, hoặc cùng một vấn đề nhưng mỗi luật quy định một cách.

Vấn đề thứ tư là nhìn từng quy định từ phía thực thi. Luật không kết thúc ở thời điểm Quốc hội biểu quyết thông qua. Giá trị của luật chỉ được khẳng định khi đi vào cuộc sống, vì vậy cần kiểm tra rõ ai thực hiện, cấp nào thực hiện, nguồn lực và dữ liệu ở đâu, trách nhiệm đến đâu, có phát sinh thêm thủ tục hoặc điều kiện hay không.

Đặc biệt, các quy định phải phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phân cấp phải đi cùng thẩm quyền, nguồn lực, dữ liệu và trách nhiệm; chuyển đổi số phải thực chất, không thể số hóa một quy trình bất hợp lý rồi coi đó là cải cách. Văn bản quy định chi tiết cũng phải được chuẩn bị đồng thời, tránh tình trạng luật đã có hiệu lực nhưng phải chờ nghị định, thông tư.

Không lấy tiến độ thay cho chất lượng

Thứ năm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị phát huy vai trò của đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách. Mỗi ý kiến tại hội nghị phải là kết quả của việc nghiên cứu hồ sơ, đối chiếu thực tiễn và xem xét trong tổng thể hệ thống pháp luật. Các đại biểu cần phát biểu thẳng, ngắn, đi vào vấn đề còn khác nhau; rõ chính kiến, lập luận và phương án xử lý. Đồng thời, cần xác định dự án nào đã đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, thông qua, dự án nào phải tiếp tục hoàn thiện.

Với những dự án còn nhiều ý kiến khác nhau về chính sách lớn, đánh giá tác động chưa đầy đủ, quan hệ với các luật khác chưa được xử lý thấu đáo hoặc điều kiện thực hiện chưa bảo đảm, Chủ tịch Quốc hội đề nghị mạnh dạn kiến nghị tiếp tục hoàn thiện. “Không lấy tiến độ thay cho chất lượng; không lấy số lượng luật được thông qua làm thước đo thành công của công tác lập pháp” - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn và các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp nhiệm kỳ này, theo Chủ tịch Quốc hội, là Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển. Thước đo cuối cùng là bộ máy có vận hành tốt hơn, người dân và doanh nghiệp có thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội có được giải phóng và năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên sau khi luật được ban hành hay không.

Theo dự kiến chương trình, hội nghị diễn ra trong hai ngày 28 và 29/9. Ngày 28/9, các đại biểu thảo luận các nhóm dự án luật gồm Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập; Luật An ninh dữ liệu; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực....

Ngày 29/9, hội nghị tiếp tục thảo luận các nhóm dự án thuộc lĩnh vực hành chính, tư pháp và văn hóa, xã hội, trong đó có Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.../.